Şehit ve Gazi Haklarında Tek Yasa Talebi Ayrım bitsin!

Resmi Veri Kaynakları ve Dayanaklar

Resmi kamu kurumlarının verileri – özellikle T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü (SYGGM) ile TBMM tutanakları ve raporları – temel alınmıştır.

Türkiye’de Resmi Şehit ve Gazi Sayıları

Resmî İstatistik Mevcut Durumu

Türkiye Cumhuriyeti Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü (SYGGM) tarafından her yıl yayımlanan Şehit-Gazi İstatistik Bültenleri mevcuttur. 2025 Aralık dönemi için bülten yayımlanmıştır; ancak kamuya açık veri tablosu henüz tam metin olarak erişilebilir değildir. SYGGM web sitesinde bu raporun 2025 Aralık sürümüne yer verildiği görülmektedir.

Bu tür raporlar genellikle:

• Toplam şehit sayısı

• Toplam gazi sayısı

• Gazilik türlerine göre ayrım (15 Temmuz, terör, Kıbrıs, Kore vb.)

• Şehit yakınları ve gazi yakınlarına ilişkin istatistikler

Ancak bültenin detaylı tablo çıkarımları açık şekilde paylaşılmadığı için resmi rakamların tam sayısal dökümü kamuya açık kaynaklarda sabit bir tabloda yer almamaktadır.

Kamu İstihdamı Üzerinden Dolaylı Veriler

Kamu kurum ve kuruluşlarında 51.359 şehit yakını, gazi ve gazi yakını istihdam edilmiştir.

Bu sayı doğrudan toplam şehit veya gazi sayısını göstermemektedir; ancak kayıtlı hak sahiplerinin büyüklüğü hakkında fikir vermektedir.

Resmî toplam şehit ve gazi sayısı için doğrudan bakanlık verisi gereklidir. SYGGM’nin 2025 Aralık İstatistik Bülteni en güncel kaynaktır; ancak kamuya açık veri satırları sınırlıdır.

Gazilik Türlerine Göre Dağılım

Türkiye’de gazilik statüsü farklı mevzuatlar kapsamında verilmektedir.

Terörle Mücadele Gazisi

3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındadır.

Bu statü, terör olaylarında yaralanan, malul kalan veya hayatta kalan kişilere verilmektedir. Uygulamada bazı sosyal haklar (örneğin elektrik indirimi) konusunda ayrımcı uygulamalar yaşandığı eleştirileri bulunmaktadır.

Kıbrıs Gazisi

1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ve önceki Kıbrıs mücadeleleri gazilik statüsünde değerlendirilmektedir.

Örneğin yaklaşık 90 Kıbrıs gazisi için çeşitli programlar düzenlenmiştir (Kıbrıs ziyareti gibi). Toplam Kıbrıs gazisi sayısı resmi SYGGM raporlarında yer almalıdır.

Kore Gazisi ve 15 Temmuz Gazisi

Kore Savaşı ve 15 Temmuz darbe girişimi gibi farklı dönemlere ilişkin gazilik statüleri kanunlara göre düzenlenmiştir. Bu gazilik türleri için ayrı kayıt sistemleri bulunmaktadır.

Farklı gazilik türlerine ayrı statüler verilmesi ve hak rejimlerinin değişiklik göstermesi, gaziler ve aileleri arasında eleştiri konusu olmaktadır.

Hukuki Boyut: Haklar, Eksiklikler ve Mağduriyetler

Mevcut Hukuki Çerçeve

Gazilik ve şehitlik unvanları;

• 3718 sayılı Harp Malulleri Kanunu

• 15 Temmuz’a ilişkin özel düzenlemeler

• 667 sayılı KHK ve diğer ilgili mevzuat

çerçevesinde verilmektedir.

667 sayılı KHK ile farklı gazilik türlerine göre sosyal haklar ve aylıklar düzenlenmiştir. Ancak uygulamada eşitsizlik ve ayrımcılık iddiaları TBMM’de tartışma konusu olmuştur.

Gündemdeki Hukuki ve Sosyal Sorunlar

Statüler Arası Ayrımcılık:
Terör gazileri ile diğer gaziler arasında sosyal yardımların uygulanmasında farklılık olduğu yönünde eleştiriler bulunmaktadır.

Sosyal Hakların Uygulanmasında Sorunlar:
Bazı terör gazilerinin, yasal haklarına rağmen elektrik indirimi gibi sosyal yardımlardan yararlanamadığı ifade edilmiştir.

Tarihî Gazilerin Hakları:
Kıbrıs ve Kore gazilerinin haklarının güncellenmesi ve kapsamının netleştirilmesine yönelik talepler gündemdedir.

Mahkemeleri Devam Eden Şehit ve Gazi Aileleri

Özellikle 15 Temmuz davaları kapsamında bazı ailelerin şehit veya gazi statüsü bekleyen ya da dava sonucu bekleyen durumları bulunmaktadır.

Bu konuda net ve toplu istatistikler kamuya açık düzenli raporlarda yer almamaktadır. Veriler SYGGM veya Adalet Bakanlığı raporları üzerinden takip edilebilmektedir.

Şehit ve Gazi Ailelerinin Talepleri ve Gündeme Alınma Süreci

Yaygın Talepler

• Statüler arasındaki ayrımcılığın kaldırılması

• Terör gazilerine sosyal yardımlarda eşit muamele

• Hukuki süreçlerin hızlandırılması

• Sosyal hakların eksiksiz uygulanması

• Kıbrıs başta olmak üzere tarihî gazilerin sosyal güvence kapsamının genişletilmesi

Meclis Süreci ve Beklentiler

Siyasi partiler ve bazı sivil toplum kuruluşları konuyu TBMM gündemine taşımıştır. Ancak sunulan kanun tekliflerinin tamamı henüz yasalaşmamıştır.

SYGGM, Aile Bakanlığı ve ilgili Meclis komisyonlarında çalışmalar sürmektedir; ancak kapsamlı yasal reformlar henüz tamamlanmamıştır.

Hukuki Değerlendirme ve Sonuç

Devletin Yükümlülüğü

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve uluslararası normlar çerçevesinde, şehit yakınları ve gazilere sosyal destek sağlamak devletin sosyal sorumluluğudur. Bu kapsamda hukuki statüler ve sosyal yardımlar kanun ve yönetmeliklerle düzenlenmiştir.

Mevcut Eksiklikler

• Gazilik türleri arasındaki ayrımlar

• Sosyal yardım uygulamalarındaki farklılıklar

• Hak sahiplerinin beklentileri ile mevcut mevzuat arasındaki uyumsuzluklar

Çözüm Önerileri

• Tüm gazilik türlerini kapsayan tekleştirilmiş bir gazilik ve şehitlik yasası

• SYGGM verilerinin daha şeffaf ve düzenli yayımlanması

• Mahkeme süreçlerinin etkin takibi ve hak kayıplarının önlenmesi

Önemli Not

Bu değerlendirme, resmi veriler, TBMM tutanakları ve kamu politikaları çerçevesinde hazırlanmıştır. En güncel ve ayrıntılı rakamlar için SYGGM’nin 2025 Aralık İstatistik Bülteni temel kaynaktır.